Yunanistan, Fransa ve İspanya sahillerinde bulunan Kum zambağı (Pancratium maritmum); ülkemizde Kırklareli, Istanbul, Bolu, Bartın, Sinop, Samsun, Giresun, Trabzon, Antalya, Mersin ve Adana’nın kumlu sahillerinde doğal olarak bulunmaktadır.

Türkiye kıyılarında kumul alanlarda yayılım gösteren, ancak giderek nesli tehlike altına girmeye başlayan, tıbbi amaçlarla da kullanım potansiyeli bulunan kum zambağı; biyolojik çeşitlilik bakımından Göksu Deltası’nın önemli soğanlı bitkilerinden biridir. Biyoçeşitlilik yönünden korunması ve geliştirilmesi gereken bir türdür. Göksu Deltası Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde turizm ve hayvancılık faaliyetlerinin kum zambağının yetişme alanı ile örtüşmesinden kaynaklanan sorunların aşılması için bölgede hayvancılıkla, uğraşan yerel halkın, bölge ziyaretçilerinin ve turizm yatırımcılarıının eğitim ve bilinçlendirilmesi amacıyla; Mersin Özel Çevre Koruma Müdürlüğü, koruma ve izleme çalışmaları yürütmek üzere bu konuyu projelendirmiş ve çalışmalarına başlamıştır.

Bu kapsamda; Yaklaşık 35 kilometrelik Göksu Deltası Özel Çevre Koruma Bölgesi kumullarında yayılış gösteren kum zambağının gelişiminde ve yayılışındaki olumsuz etkilerin tespit edilmesi ve daha sonraki yıllarda tür üzerinde izleme çalışmaları yapılarak, bazı sabit kuadratları belirlenerek, yerlerin devamlılığının sağlanması amaçlanmıştır.
Böylece alandaki yayılış durumu, envanteri ve biotop haritası çıkarılarak koruma çalışmaları daha sağlıklı yürütülecektir.
Amaryllidaceae familyasına ait olan Pancratium cinsinin Türkiye’de doğal olarak yetişen tek türü olan kum zambağının, güzelliği ve zerafeti temsil eden beyaz çiçekleri Temmuz ve Ağustos aylarında açar ve ortalığa hoş bir koku yayar. Soğanları yaklaşık 5 cm boyunda olup, kumulların 15 -20 cm derinliğinde bulunur.

Deltada rüzgarla sağa sola savrulan zambaklar, kum tepelerinin güzelliğine bir kat daha güzellik katarlar.
Kum zambağı bitkisi, doğal yaşam alanları olan kumul sahillerin büyük bölümünün plaj olarak kullanılması, insanlar tarafından çiğnenmesi, çiçeklerinin koklamak ve evlerini süslemek için koparılması ve soğanlarının toplanması nedeniyle nesli tehlike boyutuna ulaşmış bir türdür.
Kokulu ve dekoratif çiçekleri ile önemli bir süs bitkisi olma niteliğine sahip kum zambakları içerdiği 150’den fazla olan alkaloid nedeniyle pestisit ve tıbbi bitki olma özelliğinde taşımaktadır.
Arizona Eyalet Üniversitesi Kanser Araştırma Enstitüsü’nde yapılan bir araştırmada ise antikanser etkili bir madde olan Pancratistain’in; Pancratium maritimum’da bulunduğu tespit edilmiştir.
Ülkemizde kum zambağına benzer binlerce soğanlı bitki bulunmaktadır. Bu bitkilerin korunması için doğa severlere büyük görevler düşmektedir.

Kaynaklar
Baytop T 1984 Türkiye’de Bitkiler ile Tedavi (Geçmişte ve Bugün). İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayınları No: 40.
Pettit GR 1995 An investigation of the Amaryllidaceae genus Hymenocallis. Journal of Natural Products 58, 5, 756-759.
Yaltırık F, Efe A 1996 Otsu Bitkiler Sistematiği Ders Kitabı. Istanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları No: 10.

http://ekolojimagazin.com/